Аубла бызшәа[1][2] (tʰʷaχəbza, Ҭәахыбза)

АлфавитПравить

Акириллица алфавитПравить

А а Б б Б' б' В в В' в' Г г Гь гь Гә гә
Ӷ ӷ Ӷь ӷь Ӷә ӷә Ӷ' ӷ' Ӷ'ә ӷ'ә Д д Дә дә Е е
Ж ж Жь жь Жә жә З з Ҙ ҙ Ҙә ҙә Ӡ ӡ Ӡь ӡь
Ӡә ӡә И и К к Кь кь Кә кә Қ қ Қь қь Қә қә
Ҟ ҟ Ҟь ҟь Ҟә ҟә Ҟ' ҟ' Ҟ'ә ҟ'ә Ҟ̃ ҟ̃ Ҟ̃ь ҟ̃ь Ҟ̃ә ҟ̃ә
Ҟ̃' ҟ̃' Ҟ̃'ә ҟ̃'ә Л л Ԯ ԯ Ҭԯ ҭԯ М м М' м' Н н
О о П п П' п' Ԥ ԥ Ԥ' ԥ' Р р С с Ҫ ҫ
Ҫә ҫә Т т Тә тә Ҭ ҭ Ҭә ҭә У у У' у' Ф ф
Х х Хь хь Хә хә Х' х' Х'ә х'ә Ҳ ҳ Ц ц Ць ць
Цә цә Ҵ ҵ Ҵь ҵь Ҵә ҵә Ч ч Ҷ ҷ Ҽ ҽ Ҿ ҿ
Ш ш Шь шь Шә шә Ы ы Џ џ Џь џь

Алаҭин алфавитПравить

А а Ә ә B b Bḫ bḫ C c Ç ç Ç' ç' Č č
Čw čw Č' č' Čw' čw' Ċ ċ Ċ' ċ' D d Dw dw Ḑ ḑ
Ḋ ḋ Ď ď E e F f G g Gw gw Gy gy Ğ ğ
Ġ ġ H h Ḣ ḣ I ı İ i J j Jw jw K k
Kw kw Ky ky K' k' Kw' kw' Ky' ky' L l Ł ł Ł' ł'
M m Mƹ mƹ N n O o Ö ö P p Pḫ pḫ P' p'
Pḫ' pḫ' Q q Qw qw Qy qy Qƹ qƹ Qḫw qḫw Q' q' Qw' qw'
Qy' qy' Qḫ' qḫ' Qḫw' qḫw' R r Ř ř Řw řw Řy řy Řḫ řḫ
Řƹw řƹw S s Ş ş Şw şw Š š Šw šw Ṡ ṡ T t
T' t' Tw' tw' Ţ ţ Ţ' ţ' U u Ü ü V v Vḫ vḫ
W w Wƹ wƹ X x Xw xw Xy xy Xḫ xḫ Xḫw xḫw Y y
Z z Ž ž Žƹ žƹ '

АграматикаПравить

Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәаПравить

  • [ā] аа
  • [a] а
  • [ə] ы
  • [ø] ы ← [ə] ы (ажәа аԥхьа)
  • [e̞] е ← [je̞] ие ← [ja] иа
  • [e̞] е ← [e̞j] еи ← [aj] аи
  • [i] и ← [əj] и / [jə] и
  • [o̞] о ← [wo̞] уо ← [wa] уа
  • [ō] оо ← [o̞w] оу ← [aw] ау
  • [u] у ← [əw] у / [wə] у
  • [uˤ] у' ← [əwˤ] у' / [wˤə] у'

Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәаПравить

Аҵыбжьыҟа шьҭыбжьаҟәа
Ақьышәнтә Ахаԥыцшь. Ашьҭахаԥыц. Арԥшқара. Ретфлекс. Велиар. Увулиар. Ахәлым.
лас. фар. лас. лаб. сиб. лас. лаб. лас. лаб. пал. лас. лаб. фар. пал. лас. лаб. фар. лаб. + фар.
Аԥынҵатә [m] м [mˤ] м' [n] н
Алаӷәымынтә ада. [pʰ] ԥ [pˤʰ] ԥ' [tʰ] ҭ [tʰʷ] ҭә [kʰʲ] қь [kʰ] қ [kʰʷ] қә [qʲ] ҟ̃ь [q] ҟ̃ [qʷ] ҟ̃ә [qˤ] ҟ̃' [qˤʷ] ҟ̃'ә
арҵ. [b] б [bˤ] б' [d] д [dʷ] дә [ɡʲ] гь [ɡ] г [ɡʷ] гә
абр. [pʼ] п [pˤʼ] п' [tʼ] т [tʼʷ] тә [kʼʲ] кь [kʼ] к [kʼʷ] кә [qʼʲ] ҟь [qʼ] ҟ [qʼʷ] ҟә [qˤʼ] ҟ' [qˤʼʷ] ҟ'ә [ʔ] ӏ
Аффрикатқәа ада. [tsʰ] ц [tʃʰ] ч [tɕʰ] ць [tɕʰʷ] цә [ʈʂʰ] ҽ
арҵ. [dz] ӡ [dʒ] џь [dʑ] ӡь [dʑʷ] ӡә [ɖʐ] џ
абр. [tsʼ] ҵ [tʃʼ] ҷ [tɕʼ] ҵь [tɕʼʷ] ҵә [ʈʂʼ] ҿ
Акылааратә ада. [f] ф [ɬ] ԯ [s] с [ʃ] шь [ʃʷ] шә [ṡ] ҫ [ṡʷ] ҫә [ʂ] ш [x] х̃ [χʲ] хь [χ] х [χʷ] хә [χˤ] х' [χˤʷ] х'ә [h] ҳ
арҵ. [v] в [vˤ] в' [z] з [ʒ] жь [ʒʷ] жә [ʑ] ҙ [ʑʷ] ҙә [ʐ] ж [ɣ] г [ʁʲ] ӷь [ʁ] ӷ [ʁʷ] ӷә [ʁˤ] ӷ' [ʁˤʷ] ӷ'ә
абр. [ɬʼ] ҭԯ
Аппроксимантқәа [l] л [j] и [w] у [wˤ] у'
Аҵысҵысрантә [r] р
  • Аиеҵәа: ажәамԥсақәа иҟоу афонемқәа.

АхьыӡцынхәрақәаПравить

Ахаҿытә хьыӡцынхәрақәа
1-әи 2-әи 3-әи
Азаҵә Аҿырԥшы сыӷәа уӷәа / (хаӷәа) ааӷәа
AB (с)ха
Арацәа Аҿырԥшы шьыӷәаԯа ҫәыӷәаԯа ааӷәаԯа
Ҭевфиқ Есенч шьыԯа ҫәыԯа
Осман Гиунгиур шьыӷәа ҫәыӷәа

Аҟаҵарба аиҭакраПравить

Азаҵә Арацәа
Иахьатәы аамҭа Сыбӷьакьан (-ан) Ҫәыбӷьакьаан (-аан)
Аимперфект Сыбӷьакьанеит (-неит) Ҫәыбӷьакьаанеиԯ (-аанеиԯ)
Иҟалаша аамҭа (агәҭакы) Сыбӷьакьаноу (-оу) Ҫәыбӷьакьаноу (-(н)оу)
Иҟалаша аамҭа Сыбӷьакьаноуҭ (-оуҭ) Ҫәыбӷьакьаноуҭ (-(н)оуҭ)
Ахьыԥшратә I Сыбӷьакьаноуит (-оуит) Ҫәыбӷьакьаноуиԯ (-(н)оуиԯ)
Ахьыԥшратә II Сыбӷьакьаноуҭәҟа (-оуҭәҟа) Ҫәыбӷьакьаноуҭәҟан (-(н)оуҭәҟан)
Аплиуперфект Сыбӷьакьаҟеит (-ҟеит) Ҫәыбӷьакьаҟеиԯ (-ҟеиԯ)
Ииасхьоу аамҭа Сыбӷьакьаҟа (-ҟа) Ҫәыбӷьакьаҟан (-ҟан)
Ииасхьоу амиратив Сыбӷьакеит(-ит/-еит) Ҫәыбгьакьеиԯ (-иԯ/-еиԯ)
Апрогрессивтә (-оуин)

АзхьарԥшқәаПравить

АзгәаҭақәаПравить

  1. Џьонуа В. Гь., Касланӡиа В. А., «Аурыс-аԥсуа жәар» (Ра-Я) / Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа, Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет, ат. III, ад. 381, Аҟәа, 2016.
  2. Касланӡиа В. А. (аред. Џьонуа Б. Гь.), «Аԥсуа-аурыс жәар», Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа, Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет, Аҟәа, 2005