А́ԥсуа бызшәа́[1][2], аԥсшәа (аур. абхазский язык, ақырҭ. აფხაზური ენა) — Аԥсны ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Ихалхно — 125 000 ҩык.

Аԥсуа бызшәа амш — жьҭаара 27.

Акодқәа

ISO 639-1:ab
ISO 639-2:abk
ISO 639-3:abk

Аԥсуа алфавит

Ихадароу астатиа: Аԥсуа алфавит
А а Б б В в Г г Гь гь Гә гә Ӷ ӷ Ӷь ӷь Ӷә ӷә Д д
Дә дә Е е Ж ж Жь жь Жә жә З з Ӡ ӡ Ӡә ӡә И и К к
Кь кь Кә кә Қ қ Қь қь Қә қә Ҟ ҟ Ҟь ҟь Ҟә ҟә Л л М м
Н н О о П п Ԥ ԥ Р р С с Т т Тә тә Ҭ ҭ Ҭә ҭә
У у Ф ф Х х Хь хь Хә хә Ҳ ҳ Ҳә ҳә Ц ц Цә цә Ҵ ҵ
Ҵә ҵә Ч ч Ҷ ҷ Ҽ ҽ Ҿ ҿ Ш ш Шь шь Шә шә Ы ы Ҩ ҩ
Џ џ Џь џь Ь ь Ә ә

Аграматика

Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

  • [a] а
  • [ja] иа → [je̞] ие → [e̞] е → [e] е
  • [aj] аи → [e̞] е → [e] е
  • [ə] ы → [əj] и → [əi] и → [i] и
  • [ə] ы → [jə] и → [iə] и → [i] и
  • [ə] ы → [ɨ] ы
  • [wa] уа → [wo̞] уо → [o̞] о → [o] о
  • [aw] ау → [o̞w] оу → [o̞] о → [o] о
  • [wə] у → [wu] у → [u] у
  • [əw] у → [uw] у → [u] у
  • [ʕ]† → [aː] аа

Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

Аҵыбжьыҟа шьҭыбжьаҟәа
Ақьышәнтә Ахаԥыцшь. Ашьҭахаԥыц. Арԥшқара. Ретрофлекс. Велиар. Увулиар. Фарингал. Ахәлым.
лас. лаб. лас. лаб. лас. лаб. пал. лас. лаб. пал. лас. лаб. фар. лаб. + фар. лас. лаб.
Аԥынҵатә [m] м [n] н
Алаӷәымынтә ада. [pʰ] ԥ [tʰ] ҭ [tʰʷ] ҭә [kʰʲ] қь [kʰ] қ [kʰʷ] қә
арҵ. [b] б [d] д [dʷ] дә [ɡʲ] гь [ɡ] г [ɡʷ] гә
абр. [pʼ] п [tʼ] т [tʼʷ] тә [kʼʲ] кь [kʼ] к [kʼʷ] кә [qʼʲ] ҟь [qʼ] ҟ [qʼʷ] ҟә [ʔ]
Аффрикатқәа ада. [t͡sʰ] ц [t͡ʃʰ] ч [t͡ɕʰ] ц' [t͡ɕʰʷ] цә [ʈ͡ʂʰ] ҽ
арҵ. [d͡z] ӡ [d͡ʒ] џь [d͡ʑ] ӡ' [d͡ʑʷ] ӡә [ɖ͡ʐ] џ
абр. [t͡sʼ] ҵ [t͡ʃʼ] ҷ [t͡ɕʼ] ҵ' [t͡ɕʼʷ] ҵә [ʈ͡ʂʼ] ҿ
Акылааратә ада. [f] ф [s] с [ʃ] шь [ʃʷ] шә [ɕ] ҫ [ɕʷ] ҫә [ʂ] ш [xʲ] хь [x] х [xʷ] хә [χʲ] хь [χ] х [χʷ] хә [χˤ] х' [χˤʷ] х'ә [ħ] ҳ [ħʷ] ҳә
арҵ. [v] в [z] з [ʒ] жь [ʒʷ] жә [ʑ] ҙ [ʑʷ] ҙә [ʐ] ж [ɣʲ] ӷь [ɣ] ӷ [ɣʷ] ӷә [ʁʲ] ӷь [ʁ] ӷ [ʁʷ] ӷә
абр. [fʼ] ф'
Аппроксимантқәа [l] л [ɥˤ] ҩ [j] и [w] у
Аҵысҵысрантә [r] р
  • Ацыбжьыҟақәа уԥылоит бзыԥтәи адиалект мцараҿ, аиеҵәа ԥшшәыла иазгәаҭо бзыԥтәи, асаӡтәи диалектқәа — аиаҵәала, абжьауатәи — ҟаԥшьыла.
  • Авелиартә фрикатақәа иреиԥшхаӡом ахархәара аҭыԥ зеиԥшро ала, авелиартәи ма аувелиартәи, иахьатәи аамҭаз бзыԥтәы адиалект аҿы ахархәара амоуп афрингалтә шьҭабжьқәа /χˁ χˁʷ/.
  • Ахәлымшәытә еидылара [ʔ] ицәырнагоит, актәи ахархәаратә феномен аҟынтә /q’/, аҩбатәи, иара убас иуԥылоит ажәаҿ /ʔaj/ «мап». /ɥ/ уи иахылҵуеит аҟырҟы еиҵалара /ʕʷ/, иара убас уи уаҳауеит анхарҭа ҭыԥқәакырҿ.
  • Афонологиатә қәиӷәӷәара аҵакы амоуп.

Аҩышьаԥҟарақәа

Азхьарԥшқәа

Ахьарԥшқәа

  1. Џьонуа В. Гь., Касланӡиа В. А., «Аурыс-аԥсуа жәар» (А-Мя) / Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа, Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет, ат. I, ад. 12, Аҟәа, 2016.
  2. Касланӡиа В. А. (аред. Џьонуа Б. Гь.), «Аԥсуа-аурыс жәар», Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа, Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет, Аҟәа, 2005